Omletten sebze yemeğine, hızlı ve pratik pişirme imkânı sunan bu tavalar, yüzeylerinde oluşan tek bir çizikle bile ciddi sağlık risklerine yol açabiliyor. Uzmanlar, özellikle Gaziantep gibi ev içi yemek pişirmenin yoğun olduğu şehirlerde bu tehlikeye dikkat çekiyor.
Bilim insanlarının son araştırmalarına göre; metal kaşık kullanımı, bulaşık teliyle sert temizlik ya da tavaların üst üste istiflenmesi sonucu oluşan çizikler, kaplamanın bütünlüğünü bozuyor. Kullanıcıların çoğu “bir şey olmaz” diyerek tavayı kullanmaya devam etse de, bu çizikler milyonlarca mikroplastik parçacığının yemeğe karışmasına neden oluyor.
Bilimsel araştırma: Tek çizik milyonlarca parçacık demek
Avustralya’daki Newcastle University ve Flinders University tarafından yapılan çalışmalarda, yapışmaz tavaların yüzeyinde oluşan yalnızca 5 santimetrelik küçük bir çiziğin, pişirme sırasında yaklaşık 9 bin plastik parçacığı, mikroskobik çatlakların ise 2,3 milyon mikro ve nanoplastik parçacığı serbest bıraktığı belirlendi.
Bu parçacıklar kan dolaşımına karışabiliyor, organlarda birikebiliyor ve uzun vadede hormon bozukluklarından bağışıklık sistemi sorunlarına kadar pek çok riski beraberinde getiriyor.
“Teflon gribi” sessizce kapınızı çalabilir
Tehlike sadece yutulan parçacıklarla sınırlı değil. Yapışmaz tavalar yüksek ısıya maruz kaldığında toksik gazlar salabiliyor. Çizik tavalar bu gazları daha düşük ısılarda yaymaya başlıyor. Tıp literatüründe “Polimer Dumanı Ateşi”, halk arasında ise “Teflon Gribi” olarak bilinen bu durum; ateş, titreme, baş ağrısı, öksürük ve göğüste sıkışma gibi belirtilerle kendini gösteriyor. Çoğu zaman mutfakta geçirilen yoğun bir günün ardından hissedilen bu tablo, fark edilmeden sağlığı tehdit edebiliyor.
Uzmanlar ayrıca evcil kuşu olanları uyarıyor: Bu gazlar kuşlar için ölümcül olabiliyor.
Eski tavalar daha riskli
2013’ten önce üretilen birçok yapışmaz tavada kullanılan PFOA adlı kimyasalın kanserojen etkileri nedeniyle yasaklandığı biliniyor. Gaziantep’te hâlâ kullanılan eski, “çeyizden kalma” teflon tavalar bu maddeyi içerebiliyor. Çizildikçe açığa çıkan bu “sonsuz kimyasallar”, vücuttan yıllarca atılamıyor ve ciddi sağlık sorunlarıyla ilişkilendiriliyor.
Uzmanlardan net kural: “Tek derin çizik, veda vakti”
Uzmanların tavsiyesi açık; Yüzeyde metal rengi görünüyorsa, Kaplama kabarmış veya solmuşsa, Yapışmazlık özelliği kaybolmuşsa, o tava artık mutfaktan çıkarılmalı.
Gaziantep mutfağı için daha güvenli alternatifler
Gastronomi kenti Gaziantep’te lezzetin yanında sağlığın da korunması için uzmanlar alternatifleri öneriyor:
• Döküm tavalar: Doğru bakımla ömürlük, çizilse bile zararsız.
• Paslanmaz çelik tavalar: Profesyonel mutfakların tercihi, kimyasal kaplama yok.
• Seramik kaplama tavalar: Daha doğal ancak çizildiğinde mutlaka yenilenmeli.
Yetkililer ve uzmanlar, “Gaziantep mutfağının zenginliği kadar sağlığı da korunmalı” diyerek özellikle ev hanımlarını ve yoğun yemek pişiren aileleri çizik teflon tavalar konusunda daha duyarlı olmaya çağırıyor.