Siirt’in Kurtalan ilçesine bağlı Oyacık köyünde 2 Ocak 1956’da doğan Selim Toprak, çocukluk yıllarında ailesiyle taşındığı Batman’da yaşamının büyük bölümünü geçirdi. Dokuz yaşındayken yerleştiği kentte eğitimini tamamlayan, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’ndan emekli olan Toprak; fotoğraf, gazetecilik, sanat ve toplumsal duyarlılık alanlarındaki çalışmalarıyla Batman’ın yakın tarihine tanıklık etti.
Çocukluk yılları Batman’da geçti
Toprak, ilkokulun ikinci sınıfına kadar Oyacık köyünde öğrenim gördü. Babasının işi nedeniyle 1965’te ailesiyle Batman’a taşındığında kent, petrol üretiminin etkisiyle gelişen küçük bir yerleşim görünümündeydi. Farklı bölgelerden gelen insanların oluşturduğu sosyal yapı ve ekonomik hareketlilik, Batman’ın büyüme sürecinin temel unsurları arasında yer alıyordu.
İlk, orta ve lise öğrenimini Batman’da sürdüren Toprak’ın çocukluğu ve gençliği kentin sokaklarında geçti. Dostlukları, sevinçleri, üzüntüleri ve yaşamındaki önemli dönemeçler bu şehirde şekillendi. Bu nedenle Batman, onun açısından yalnızca ikamet ettiği bir yer değil, kişisel geçmişini ve anılarını oluşturan temel mekân haline geldi.
Eğitim döneminin ardından çalışma hayatına başlayan Toprak, uzun yıllar Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nda görev yaptı ve kurumdan emekli oldu. Evli ve üç çocuk babası olan Toprak, yaşamını halen Batman’da sürdürüyor.
Bir fotoğrafla kentin geçmişine bakış
Batman Sağlık Mahallesi’nde, Toprak’ın evinin bahçesinde 27 Mayıs 1977’de gerçekleştirilen kına düğününden bir kare de onun kişisel arşivinde yer alan anılar arasında bulunuyor. Görselde omuzlarda bulunan Selim Toprak’ı Burhan Değer taşırken, Doğan Binici fotoğrafın sağında, Necmi Ataman ise sol başta görülüyor. Karede başka Batmanlı gençler ve davetliler de yer alıyor.
Toprak’ın hayatında çalışma yaşamının yanı sıra fotoğraf ve gazetecilik de önemli bir yer tuttu. 1980’li yıllarda yöneldiği bu alanlardaki faaliyetlerini 1990’lı ve 2000’li yıllarda da sürdürerek Batman’ın sosyal ve kültürel dönüşümünü izledi.
Fotoğraf makineleriyle korunan kent hafızası
Toprak için fotoğraf, yalnızca bir görüntüyü kaydetme yöntemi olmadı. Geçmişte yaşananları geleceğe aktaran ve zaman içinde kaybolabilecek ayrıntıları muhafaza eden bir hafıza aracı olarak gördüğü fotoğraf, çalışmalarının merkezinde yer aldı.
Yıllar boyunca kullandığı eski makineleri saklayarak oluşturduğu koleksiyon ve fotoğraf arşivi, bu yaklaşımın görünür bir sonucu oldu. Söz konusu makineler, teknik araç olmanın ötesinde, kullanıldıkları dönemin teknoloji anlayışına, sanat yaklaşımına ve toplumsal yaşamına ilişkin izler taşıyan kültürel unsurlar niteliği taşıyor.
Toprak’ın karelerinde insan ve gündelik hayat öne çıkıyor. Batman’ın eski sokakları, değişen mahalleleri, kentte yaşayan insanların görüntüleri ve toplumsal olaylar, onun objektifinde geçmiş ile gelecek arasında bağ kuran belgelere dönüşüyor. Bu çalışmalarıyla Toprak, Batman’ın görsel hafızasına katkı sağlayan fotoğraf sanatçıları ve koleksiyonerleri arasında anılıyor.
Yazılarıyla kentin sorunlarını ve hikâyelerini aktardı
Gazetecilik de Toprak’ın kente ilişkin tanıklığını aktardığı başlıca alanlardan biri oldu. Batman Sonsöz gazetesinde kaleme aldığı yüzlerce köşe yazısında kentin gündemini, toplumsal meselelerini, kültürel birikimini ve geçmişten bugüne uzanan insan öykülerini ele aldı.
Bu yazılar yalnızca güncel gelişmelerin değerlendirilmesiyle sınırlı kalmadı. Batman’ın değişen sosyal yapısı, kentleşme süreci, kültürel değerleri ve farklı dönemlerde kentte yaşamış insanların deneyimleri de yazılarında yer buldu. Toprak’ın yaklaşımında, yaşadığı kente duyduğu aidiyet ve sorumluluk duygusu belirleyici oldu.
Yarım asrı aşan Batman deneyimini geçmişi geleceğe aktarma çabasına dönüştüren Toprak, kente emek veren ve toplumsal yaşamda iz bırakan kişilerin unutulmaması gerektiğini savunuyor. Bu düşüncesini şu sözlerle dile getiriyor:
“Bir şehirde elli, altmış yıl yaşamışsanız; çocukluğunuzu, gençliğinizi, sevinçlerinizi ve acılarınızı o şehirde yaşamışsanız, artık o şehrin hafızasının bir parçasısınızdır. Ben Batman'ın hafızasına tanıklık ettim. Bu nedenle Batman'a emek vermiş, bu şehre değer katmış insanları yazmayı ve gelecek kuşaklara anlatmayı kendime insani bir görev bildim. Çünkü şehirler yalnızca binalardan ve caddelerden oluşmaz. Şehirleri şehir yapan, insanların bıraktığı izlerdir.”
Toprak’ın bu yaklaşımında bir kişinin yaşamını yazıya geçirmek, aynı zamanda o kişinin yaşadığı şehrin tarihine kayıt düşmek anlamına geliyor. Fotoğrafçılık ve gazetecilik faaliyetlerini de bu anlayışın iki tamamlayıcı unsuru olarak sürdürüyor.
İnsan hakları alanındaki çalışmaları
Toprak’ın toplumsal duyarlılığı, fotoğraf ve yazı çalışmalarıyla sınırlı kalmadı. İnsan onurunu, özgürlükleri ve temel hakları önceleyen bir anlayışla hareket eden Toprak, geçmişte Uluslararası Af Örgütü Türkiye Şubesi Yönetim Kurulu bünyesinde Disiplin Kurulu Üyesi olarak görev yaptı.
Bu görev, onun insan hakları ve sivil toplum konularına verdiği önemin göstergelerinden biri oldu. İnsanların yaşamlarına fotoğraf makinesiyle tanıklık eden ve toplumsal meseleleri kalemiyle gündeme taşıyan Toprak, sanat ile düşüncenin insanı aydınlatan bir güç olduğuna inanıyor. İnsan sevgisi, toplumsal vicdan ve geçmişe sahip çıkma fikri, sanat anlayışının temel başlıkları arasında yer alıyor.
Gençlere kültür ve sanat çağrısı
Yıllar içinde edindiği deneyimleri gençlerle paylaşmayı sorumluluk kabul eden Toprak, yeni kuşakların sanat, kültür, edebiyat ve sporla bağ kurması gerektiğini düşünüyor. Gençlere yönelik mesajında şu ifadeleri kullanıyor:
“Gençler toplumun gerçekliklerinden uzaklaşmasınlar. Sanatla, kültürle, edebiyatla, sporla iç içe olsunlar. Sanatın her dalı insanı aydınlığa götüren bir yoldur. O aydınlığın içinde yerlerini alsınlar. Kendi kültürlerine, geçmişlerine ve yaşadıkları şehrin değerlerine sahip çıksınlar. Çünkü geçmişini bilmeyen bir toplum, geleceğini sağlam kuramaz.”
Bu sözler, Toprak’ın yalnızca eski fotoğrafları ve geçmişte kalan hatıraları korumaya odaklanmadığını, gelecek kuşakların da kültürel mirasla bağını sürdürmesini istediğini gösteriyor. Ona göre sanat, insanın çevresini daha geniş bir bakışla değerlendirmesine, düşünce dünyasını geliştirmesine ve toplumsal duyarlılığını artırmasına yardımcı oluyor.
Batman’ın büyümesine ve sorunlarına tanıklık etti
Batman’da yarım asırdan uzun süredir yaşayan Toprak, kentin küçük bir yerleşimden gelişmiş bir şehre dönüşümünü farklı dönemleriyle gözlemledi. Kentin büyümesini önemli bir değişim olarak değerlendirirken, nüfus ve yapılaşma artışının beraberinde getirdiği sorunların da dikkate alınması gerektiğini belirtiyor.
Toprak’ın günümüz Batman’ına ilişkin değerlendirmelerinde altyapı eksikleri, yeşil alanların yetersizliği, uyuşturucu, bahis ve faiz gibi sorunlar öne çıkıyor. Ekonomik güçlüklerin yanı sıra toplumsal ve ahlaki değerlerde meydana gelen aşınmayı da önemli bir mesele olarak görüyor. Kentin büyümesine karşın köy-kent görünümünden tamamen uzaklaşamadığını düşünüyor.
Bu sorunların çözümünde kanaat önderleri, din insanları, aydınlar, yazarlar ve sivil toplum kuruluşlarının ortak sorumluluk üstlenmesi gerektiğini savunuyor. Toprak’ın değerlendirmelerinde, Batman’ın geçmişten taşıdığı birikimle güncel ihtiyaçlarının birlikte ele alınması gerektiği görüşü öne çıkıyor.
Kültür ve sanat altyapısına dikkat çekiyor
Batman’ın petrol kenti kimliğinin yanında kültür ve sanatla da anılması gerektiğini ifade eden Toprak, bu alanlarda kentin eksikleri bulunduğunu dile getiriyor. Yeterli sayıda sanat galerisi ve çağdaş tiyatro salonunun olmamasını önemli bir yetersizlik olarak değerlendiriyor.
Genç ressamların, fotoğraf sanatçılarının ve farklı sanat dallarında üretim yapan kişilerin eserlerini sergileyecek mekân bulmakta zorlandığını belirten Toprak, kültürel faaliyetlerin daha güçlü biçimde desteklenmesi gerektiğini düşünüyor. Batman’ın tarihî, kültürel ve turistik değerlerinin de yeterince tanıtılmadığı görüşünü taşıyor.
Toprak’ın beklentisi, kentin yalnızca petrol üretimiyle değil, kültürü, sanatı, tarihi, insanları ve turizm potansiyeliyle de tanınması. Bu nedenle kültür-sanat alanındaki yatırımların ve tanıtım çalışmalarının daha kapsamlı yürütülmesini istiyor.
Fotoğraf, gazetecilik ve insan sevgisi
Toprak’ın yaşam çizgisinde fotoğrafçılık, gazetecilik ve insan sevgisi birbirini tamamlayan üç temel unsur olarak öne çıkıyor. O, objektifini yalnızca insanları ve mekânları görüntülemek için kullanmadı; değişen kentin izlerini, unutulmaya yüz tutan değerlerini ve toplumsal hayatın ayrıntılarını geleceğe aktarmaya çalıştı.
Kalemini kent sorunlarını gündeme taşımak, fotoğraf makinesini geçmişi belgelemek ve toplumsal yaşamını da insan hikâyelerine yer açmak için kullandı. Bazen eski makinelerinin başında geçmişten kalan izleri araştırdı, bazen köşe yazılarıyla Batman’ın meselelerini tartışmaya açtı, bazen de kente katkı sağlayan insanların yaşamlarını görünür kıldı.
Bu çalışmaların ortak noktasını, yaşadığı şehre bağlılığı ve insana verdiği değer oluşturdu. Toprak, kişisel arşivini ve yazılarını Batman’ın geçmişini anlamaya yardımcı olacak bir birikim olarak değerlendiriyor.
“HAFIZAM SUSMAYACAK, TANIKLIĞIM BİTMEYECEK”
Hayatı boyunca kendisine destek veren ve dostluklarını paylaşan insanlara duyduğu minnettarlığı dile getiren Toprak, yaşamını şu sözlerle özetliyor:
“Benim hayatım biraz fotoğraf, biraz sanat, biraz mücadele, biraz acı, biraz da umuttur. Ama hepsinin merkezinde insan var. Çünkü ben fotoğraf makinemle yalnızca görüntü çekmedim; bir şehrin hafızasını, bir coğrafyanın acılarını, insanların umutlarını ve kendi hayatımın tanıklıklarını geleceğe bırakmaya çalıştım. Ve hâlâ inanıyorum: Fotoğraf makinem elimde olduğu sürece hafızam susmayacak. Kalemim elimde olduğu sürece tanıklığım bitmeyecek. İçimde insan sevgisi olduğu sürece mücadelem devam edecek.”
Bu ifadeler, onun fotoğrafı ve yazıyı yalnızca kişisel ilgi alanları olarak değil, tanıklığı gelecek kuşaklara aktarmanın yolları olarak gördüğünü ortaya koyuyor.
Batman’ın yakın tarihine bırakılan iz
Oyacık köyünde başlayan ve çocuk yaşta Batman’a taşınmasıyla yeni bir yön kazanan Toprak’ın yaşamı, bir insanın yaşadığı şehirle kurduğu uzun süreli bağın örneklerinden birini oluşturuyor. Yarım asrı aşan süre boyunca Batman’ın sokakları, mahalleleri, insanları ve yaşam biçimi onun kişisel belleğinde yer edindi.
Bu belleğin bir bölümü fotoğraflarda, bir bölümü gazete yazılarında, bir bölümü de doğrudan yaşanmışlıklarda korunuyor. Toprak için geçmiş, geride bırakılması gereken bir dönem değil; bugünü anlamaya ve geleceği kurmaya yardımcı olan bir kaynak niteliği taşıyor.
Batman’ın eski mahallelerinin yeni yapılarla değiştiği, sokakların görünümünün yenilendiği dönemlere tanıklık eden Toprak, bu dönüşümün içinde geçmişin izlerini korumaya çalıştı. Yaşadığı mekânların tarihini yalnızca araştırmakla kalmadı; değişimin içinde yer aldı, gördüklerini kaydetti ve biriktirdiği deneyimi sonraki kuşaklara taşımaya yöneldi.
Selim Toprak, fotoğrafları, yazıları ve insan hikâyelerine gösterdiği vefa ile Batman’ın yakın tarihine tanıklık eden isimler arasında yer alıyor.
Ekrem GÜNAYDIN
Batman – 11/11/2026
Kaynak: batmansonsoz.net
Haber kaynağı: AİGF
Yorum yaz
Yorumları göster0 yorum
Yorumu bildir