Türkiye’de 1 Temmuz itibarıyla hayata geçirilen Depozito Yönetim Sistemi’ne (DOA), İstanbul’da da vatandaşlar yoğun ilgi gösteriyor. Pet şişeleri çöp yerine makinaya atarak karşılığında 1 TL teşvik ödemesi alan vatandaşlar uygulamadan duydukları memnuniyeti dile getirirken, sisteme gösterilen yoğun ilgi kağıt toplayıcılarını şaşırttı. Eskiden 1 saatte topladıkları şişe miktarını artık 5 günde toplayamadıklarını belirten kağıt toplayıcıları, rotayı karton ve naylona çevirdi.
Türkiye genelinde çevre kirliliğini önlemek ve geri dönüşümü teşvik etmek amacıyla 1 Temmuz itibarıyla resmen başlayan Depozito Yönetim Sistemi (DOA), kısa sürede büyük bir hareketlilik başlattı. Vatandaşların pet şişe ve ambalajları makinelere atarak şişe başına 1 TL teşvik ödemesi yapılması, sisteme olan ilgiyi zirveye çıkardı. Ancak çevre ve ekonomi adına atılan bu başarılı adım, yıllardır sokaklarda kağıt ve plastik toplayarak geçimini sağlayan geri dönüşüm işçilerinin iş modellerinde zorunlu bir değişime yol açtı.
Sokaklarda artık pet şişe bulmakta zorlanan toplayıcılar, geçim kaynaklarını sürdürebilmek için karton, naylon ve diğer dönüşüm malzemelerine yoğunlaşmaya başladı.
"Günlük Kazancımız 1000 TL’den 600 TL’ye düştü"
Yıllardır sokaklardan topladığı atıklarla geçimini sağlayan geri dönüşüm işçisi Sefer, yeni sistemle birlikte değişim yaşadıklarını belirterek "Bu uygulama bizim işlerimizi çok etkiledi. Eskiden bir çöp konteynerine girdiğimizde en az 15 tane pet şişe bulabiliyorduk. DOA uygulaması geldikten sonra pet şişe bulmak neredeyse imkansız hale geldi. Biz aslında belediyelere ve çevreye yardımcı oluyorduk; konteynerlerin fazla dolmasını önlüyorduk. Şimdi bu yeni durum nedeniyle otomatik olarak farklı işlere yönelmek zorunda kaldık. Aslında makinenin yaptığı ayrıştırmayı biz de kendi imkanlarımızla yapıp haftalık biriktiriyorduk. Karton, plastik ve naylonu ayrı ayrı topladığımız için bizlere de bu sistem içinde bir yer verilmeli. Bizim kimsenin ekmeğinde gözümüz yok ama ne yapacağımızı şaşırdık. Pet şişe toplayamadığımız için günlük kazancımız 1000 TL’den 600 TL’ye indi. Eskiden binalarla anlaşıyorduk; onlar şişeleri biriktirip bize veriyordu, biz de karşılığında onlara temizlik malzemesi alıyor ya da para veriyorduk. Artık bu süreç de tamamen durdu." dedi "1 saatte topladığımız pet şişeyi 5 günde bulamıyoruz"
Bir diğer sokak toplayıcısı Hasan ise pet şişe bulmanın artık neredeyse imkansız hale geldiğini belirterek "Biz normal şartlarda bir el arabası dolusu pet şişeyi sadece 1 saat içinde toplayabiliyorduk. Şimdi ise 5 gün boyunca sokakları gezdik ama o kadar şişeyi bir araya getiremedik. Sokaklarda hiç pet şişe çıkmıyor, bulamıyoruz. Vatandaşlar haklı olarak kendileri makinelere götürüyor, bu durum bizim işlerimizi oldukça zorlaştırdı."
Sokak toplayıcılarında yeni dönem: Karton ve naylona hücum
DOA uygulamasının başarısıyla birlikte sokaklardaki plastik ambalaj oranının minimuma inmesi, geri dönüşüm işçilerini alternatif alanlara yöneltti. Pet şişe açığını kapatmak için artık mesailerinin tamamını karton, naylon ve diğer kağıt türevi atıklara harcıyorlar.
