Osmanlı arşivlerinde yapılan yeni bir araştırma, Birinci Dünya Savaşı sırasında aşiretlerin orduya sağladığı kritik lojistik desteği gözler önüne serdi. Kara Papak aşireti reisi Emir Arslan Bey’in, kendi imkânları ve aşiretinden topladığı 650 deveyi bağış yoluyla Türk ordusunun hizmetine sunduğu ortaya çıktı.
Araştırmacı Taner Özdemir, elde edilen belgelere göre söz konusu develerin, Erzurum merkezli Üçüncü Ordu Komutanlığı emrine verilerek cephe gerisi taşımacılık, iaşe ve mühimmat sevkiyatında kullanıldığını vurgulayarak, "Savaşın en zorlu şartlarında gerçekleştirilen bu bağış, özellikle ulaşım imkânlarının son derece sınırlı olduğu bir dönemde büyük bir stratejik değer taşıyordu" dedi.
Emir Arslan Bey’e ait develer cephe gerisinde
Belgelerde dikkat çeken önemli bir ayrıntının ise, bu develerin Suriye tarafına sevki sırasında yaşanan hadise olduğunu vurgulayan Özdemir, " Sevkiyat sürecinde develeri götüren kafilede yer alan aşiret mensuplarının bir kısmının esir düştüğü anlaşılmaktadır. Bu durum, lojistik faaliyetlerin dahi cephe hattına yakın riskler barındırdığını ve savaşın yalnızca muharip unsurları değil, taşıma ve ikmal unsurlarını da doğrudan etkilediğini göstermektedir. Arşiv kayıtlarında ayrıca, Emir Arslan Bey’e ait develerle ilgili hakların korunması ve karşılığının verilmesi hususunun resmî yazışmalara konu olduğu açıkça görülüyor. Bu yazışmaların üst komuta kademesine kadar ulaştığı ve meselenin Hasan İzzet Paşa’ya da arz edildiği anlaşılmaktadır Savaşın sona ermesinin ardından Emir Arslan Bey’in, bağışladığı develerin akıbeti ve haklarının durumu hakkında Erzurum’daki On Beşinci Kolordu Komutanlığı’ndan resmî olarak bilgi talebinde bulunduğu da belgelerde yer almaktadır. Bu başvuru, savaş sonrasında dahi aşiret ile devlet arasındaki ilişkinin resmî ve hukuki zeminde sürdüğünü göstermesi bakımından dikkat çekicidir" diye konuştu.
Karapapak aşireti, köken itibarıyla Kafkasya ‘dan
Söz konusu araştırmayı ortaya çıkaran, Erzurum Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi Taner Özdemir, yalnızca bu belgeyi gün yüzüne çıkarmakla kalmadığını, Karapapak aşiretinin tarihî arka planına ilişkin de önemli değerlendirmelerde bulunarak "Karapapak aşireti, köken itibarıyla Kafkasya merkezli bir Türk topluluğudur. Özellikle Borçalı havzası bu aşiretin ana yurtlarından biridir. Zamanla Azerbaycan sahasıyla güçlü bir kültürel bağ kurmuşlardır. 19. yüzyılda Çarlık Rusya’sının baskılarıyla birlikte Anadolu’ya göç eden Karapapaklar; Kars, Ardahan, Erzurum ve Iğdır gibi bölgelere yerleşmiştir. Karapapaklar tarih boyunca yarı göçebe yapıları, hayvancılık faaliyetleri ve hareket kabiliyetleri sayesinde askerî ve lojistik açıdan önemli bir unsur olmuştur. Bu çerçevede özellikle Hamidiye Alayları içerisinde de yer alarak Osmanlı Devleti’nin doğu sınırlarında önemli görevler üstlenmişlerdir. Bu alaylar bünyesinde Karapapak unsurlar, hem süvari gücü olarak hem de bölgesel hâkimiyetin sağlanmasında aktif rol oynamıştır.
"Savaşın lojistik damarına yapılan stratejik bir katkı"
Osmanlı döneminde sınır hatlarında görev alan Karapapaklar’ın, Birinci Dünya Savaşı’nda Türk ordusuna aktif destek verdiğini ifade ederek, " Emir Arslan Bey’in 650 deveyi bağışlaması, bu bağlılığın ve fedakârlığın en somut örneklerinden biridir. Bu sadece bir yardım değil; doğrudan savaşın lojistik damarına yapılan stratejik bir katkıdır. Sevkiyat sırasında develeri götüren aşiret mensuplarının esir düşmesi ise, bu desteğin ne kadar ağır şartlar altında gerçekleştiğini göstermektedir. Ayrıca belgelerde develerin karşılığı ve hak sahipliği meselesinin yer alması, devletin bu katkıları kayıt altına aldığını ve bir hak çerçevesinde değerlendirdiğini ortaya koymaktadır. Savaş sonrasında yapılan başvurular ise bu sürecin takip edildiğini göstermektedir. Bu durum, Karapapak aşiretinin Birinci Dünya Savaşı’ndaki yerini daha açık ve güçlü bir şekilde ortaya koymaktadır" şeklinde konuştu.
Tarihin seyrinde önemli bir sayfa
Uzmanlara göre bu belge ve yapılan değerlendirmeler, Birinci Dünya Savaşı’nın yalnızca cephede verilen bir savaş olmadığını; aynı zamanda toplumun farklı kesimlerinin katkısıyla yürütülen büyük bir dayanışma hareketi olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Emir Arslan Bey ve Karapapak aşiretinin bu anlamlı bağışı, Türk tarihinin dikkat çekici ve uzun süre gölgede kalmış önemli sayfalarından biri olarak yeniden gündeme taşınıyor.