Bitlis’in Hizan ilçesinde dut yetiştiriciliğinin mevcut durumunu ve potansiyelini belirlemek amacıyla gerçekleştirilen kapsamlı bilimsel araştırma sonuçlandı.
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Adnan Doğan, Tatvan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden Dr. Semih Aykut ve Hizan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden Ziraat Yüksek Mühendisi Orhan Durmaz tarafından yürütülen çalışmada, Hizan ilçesinin dut yetiştiriciliği kültürü mercek altına alındı.
Hizan’da dut üretiminin en yoğun yapıldığı Yenikent Mahallesi başta olmak üzere Akdik, Akşar, Gayda ve Süttaşı gibi 11 farklı yerleşim yerinde yürütülen araştırmada, oransal örnekleme yöntemiyle seçilen 72 üreticiye 58 soruluk anket uygulandı. Saha çalışmaları sonucunda elde edilen veriler, bölge tarımının röntgenini çekti.
Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu, üreticilerin teknik bilgiye erişim düzeyi oldu. Ankete katılan çiftçilerin yüzde 100’ünün toprak analizi yaptırmadığı ve herhangi bir tarımsal kooperatife üye olmadığı tespit edildi. Ayrıca üreticilerin yüzde 88,9’unun hastalık ve zararlılara karşı herhangi bir mücadele yöntemi uygulamadığı, en büyük sorunun ise külleme hastalığı ve yaprak biti olduğu bildirildi.
İlçede yüzde 55,6 oranında beyaz dut yetiştirildiği belirtilen araştırmada, ağaçların terbiye ve budama işlemlerinin teknik usullerden uzak, geleneksel yöntemlerle yapıldığı vurgulandı. Üretilen dutların yaklaşık yüzde 50’sinin ticari amaçla satılmayıp evsel tüketim için ayrılması, bölge ekonomisi için önemli bir potansiyelin değerlendirilemediğini gösterdi.
Araştırmanın sonuç bölümünde, Hizan dutunun katma değerini artırmak için çözüm önerileri sunuldu. Bilimsel raporda; üreticilere modern budama ve aşılama eğitimlerinin verilmesi, toprak analizi bilincinin oluşturulması ve ürünlerin pazarlanması için paketleme tesislerinin kurularak markalaşma yoluna gidilmesi gerektiği kaydedildi.
Hizan’ın iklim ve toprak yapısının dut yetiştiriciliği için "optimum" seviyede olduğunu, ancak verimin artması için bilimsel tarım yöntemlerine geçilmesinin zorunlu olduğunu ifade edilen çalışmanın sonuç bölümünde ise şu bilgilere yer verildi:
"İlçede meyvecilikle uğraşan kesimin yaş düzeyinin yüksek olması dinamik bir iş gücünün eksikliğini göstermektedir. Bu durumun düzeltilmesi amacıyla gençlerin tarımsal üretime yönlendirilmeleri gerekmekte ve bu yönde adımlar atılması teşvik edilmelidir. Yörede karşılaşılan en önemli sorunlar; eğitim ve teknik bilgi eksikliği, ekonomik sorunlar, fidan temini ve üretim alanlarının küçüklüğü olarak sıralanabilir. İlçenin iklimi Bitlis’in diğer ilçelerinden farklı olmakla birlikte, dut yetiştiriciliği için uygun olup, dut alanlarının arttırılması ve bilinçli yetiştiricilik yapılabilmesi için plan ve projeler yapılmalıdır. Dut yetiştiriciliğinin geliştirilmesi amacıyla modern kapama bahçeler kurulmalı, üreticilerin teknik bilgi eksikliklerinin giderilmesine yönelik eğitim çalışmaları yapılmalıdır. İlçede küçük alanlarda dut yetiştiriciliği ve üretimi yapılmasına rağmen dut alanlarının verimi yüksektir. Üreticilerle yapılan görüşmelerde herhangi bir tarımsal kooperatife olmadıkları fakat bu durumdan kendilerinin de rahatsız olduğu İlçede veya kendi köyleri veya yakın köylerde bildikleri tarımsal kooperatif olmadığı, kooperatif sayesinde ürünlerin pazarlanması sorunun çözüleceğini düşünmektedirler. Bu nedenle üreticilerin birliklere ve kooperatiflere üye olmaları sağlanmalıdır. Yeni kurulacak olan dut bahçelerinde aşılı-köklü fidan ile yetiştiricilik yapılması üreticilere özendirilmelidir ve gerekirse de ücretsiz aşılı-köklü fidan dağıtımı şeklinde kuruluşlarca desteklenmelidir. Üreticilerin aşı, budama, terbiye vb. teknik konulardaki eksikliklerinin verilecek kurslarla giderilmesi uygun olacaktır. Çalışmada, yapılan anketlerin değerlendirilmesi sonucu Hizan ilçesinde dut ağaçlarının genellikle bahçe içinde dağınık ya da sınır ağaçları seklinde bulunduğu ve bakımsız olduğu, ağaçlara budama, gübreleme, ilaçlama, sulama gibi teknik ve kültürel bakım işlemlerinin sınırlı olarak yapıldığı, çoğu işletmede toplanan meyvelerin aile ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kullanıldığı, sadece ihtiyaç fazlasının pazarlarda satıldığı ve genel olarak ticari dut üretiminin yapılmadığı tespit edilmiştir."