Erzurum’da bir sahafta, eski Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev’in danışmanı İrfan Ülkü’nün özel kalemi Ali Asker’e ait kitaplık arşiv gün yüzüne çıktı. Arşivde Türkiye’de eşi benzeri bulunmayan, birçoğu orijinal dillerinde basılmış nadir eserler koruma altına alındı.
İstanbul’da yaklaşık 20 yıl önce kapanmak üzere olan bir sahaf dükkanından satın alınan 3 bin kitaplık koleksiyon, Erzurumlu sahaflar tarafından kente getirildi. Kitapların büyük bölümünün Azerbaycan tarihi, siyaseti ve edebiyatına ait olduğu, Kiril alfabesi, Azerbaycan Türkçesi, İngilizce ve Fransızca dillerinde basıldığı belirlendi. Koleksiyonda 1930’lu yıllardan 1995 yılına kadar uzanan geniş bir dönem yansıtılıyor.
KGB belgelerinden Atatürk’ün 100. yaş özel baskısına kadar her şey var
İncelemelerde arşivde dünya siyasi tarihine yön veren çok sayıda gizli ve nadir eser tespit edildi. Eserler arasında Mustafa Kemal Atatürk’ün 100. yaşına özel 1981 yılında basılan Fransızca kitap, Sovyet Rusyası’nın yumuşak devrim sürecini anlatan Gorbaçov kitabı, Rusya’nın Çeçenistan politikasını işleyen eserler, Espinoza’nın gizli belgeler ve sırlar ansiklopedisi, KGB istihbarat teşkilatı kitapları ve Irak’ın eski lideri Saddam Hüseyin’in dönemini kapsayan İngilizce eserler bulunuyor. Edebi açıdan ise Jane Eyre’in 1942 Fransızca baskısı, Emile Zola’nın Türkçe baskısı olmayan ’La Terre’ adlı eseri ve Boris Pasternak’ın nadir İngilizce kitapları dikkat çekiyor. "Kitapların büyük bölümü Rusya ile ilgili"
Sahaf işletmecisi 39 yaşındaki Okay Sönmez, ellerindeki tarihi koleksiyonun detaylarını şu sözlerle anlattı: "Yaklaşık 20 yıl önce Haydar Aliyev’in danışmanlığını yapan İrfan Ülkü’nün özel kalemi Ali Asker’in kitaplığını İstanbul’da bir sahaf satın alıyor. Sahaf kapanırken bizim haberimiz oluyor. Ben de abimle birlikte gidip kitapları alıyoruz. Yaklaşık 3000 kitap getirdik. Şu anda elimizde kalan eserler bu bölgede bulunuyor. Kitapların büyük bölümü Azerbaycan ile ilgili olduğu için genelde Azeri Türkçesi ya da Kiril alfabesiyle basılmış eserlerden oluşuyor. Bunun yanında Rusya dönemiyle ilgili kitaplar ve birkaç tane İngilizce eser de var. İngilizce kitapların bir çoğuda yine Rusya tarihi, Rusya siyaseti ve Azerbaycan siyasetiyle ilgili kitaplar. 1940’lı, 1950’li yıllardan ve 1990-95 döneminden kalma baskılar mevcut. Elimizdeki kitapların çoğu Azerbaycan edebiyatı içerikli eserlerden oluşuyor. Azerbaycan’dan alınan kitaplar olduğu için büyük bölümü Azerbaycan edebiyatı ve siyasetiyle ilgili. Tabi Azerbaycan’ın Rusya’dan ayrıldığı döneme ait eserler olduğu için Rusya, KGB, Rus siyaseti ve Rus siyasetçileriyle ilgili çok fazla kitap da bulunuyor. Özellikle Rusya ile ilgili kitaplar Kiril alfabesiyle ya da İngilizce olarak elimizde mevcut."
Hiç Türkçeye çevrilmemiş eserler var
Ali Asker’in kütüphanesindeki nadir eserlerden örneklerde veren Sönmez , "Jane Eyre’in 1942 yılında basılmış Fransızca özel bir baskısı bulunuyor. Bunun yanında Emile Zola’nın ’La Terre’ yani ’Dünya’ isimli, Türkçe’ye hiç çevrilmemiş Fransızca bir eseri var. Ayrıca 1930 ve 1940’lı yıllarda Azerbaycan’da basılmış kitaplar da mevcut. İngilizce olarak basılmış Boris Pasternak kitapları da elimizde bulunuyor. Günümüzde İngilizce baskıları dahi oldukça değerli ve nadir eserler arasında gösterilen kitaplardan örnek verebiliriz" dedi.