İşte onlardan biri, Gaziantep Savunması’nın en kritik günlerinde İmalat-ı Harbiye’nin baruthane Ustalığını üstlenerek kuşatma altındaki şehrin cephane ihtiyacını geleneksel yöntemlerle karşılayarak stratejik bir rol oynayan Barutçu Cafer Usta.
Araştırmacı, tarihçi yazar Mehmet Fatih Bozkurt tarafından ortaya çıkarılan ve büyük önem taşıyan yeni bilgiler, Gaziantep tarihine ışık tuttu.
Cephane Bitince Devreye Girdi
Fransız kuşatması sırasında Gaziantep’in dış dünyayla bağlantısı tamamen kesilmiş, cephane kaynakları tükenme noktasına gelmişti. Tam da bu kritik süreçte, 10 Aralık 1920’de Sabun Hanı’nda kurulan İmalat-ı Harbiye Fabrikası şehrin direniş umudu oldu.
Bu fabrikanın en hayati bölümü ise baruthaneydi. İşte o bölümün başında, kaynaklarda “Baba Cafer”, “Cafer Ağa”, “Cafer Usta” ve “Hıyamlı Cafer” isimleriyle geçen kahraman bulunuyordu.
Gerçek Kimliği İlk Kez Netleşti
Yeni araştırmalara göre Cafer Usta’nın gerçek adının Kalalıoğlu Cavar (Cafer Sönmez) olduğu belirlendi. Ailesinin kökenlerinin Rumkale tarafındaki Kalemeydanı’ndan gelerek Ayıntab’ın Hıyam köyüne (bugünkü Nizip Salkım) yerleştiği öğrenildi.
Bugün hem Gaziantep’te hem de yurt dışında geniş bir aile yapısına sahip olan Sönmez ailesinin en tanınmış isimlerinden biri de dört dönem Salkım Belediye Başkanlığı yapan Ahmet Sönmez oldu.
Günde 20 Kilo Barut Üretti
Cafer Usta’nın görevi, mücahitlerin tüfeklerinde ve elde imal edilen Özdemir Bombaları’nda kullanılacak barutu üretmekti. Kuşatma altındaki şehirde hiçbir sanayi imkânı yokken, tamamen yerli ve geleneksel yöntemlerle günde yaklaşık 15 okka yani 20 kilogram barut üretmeyi başardı.
Dönemin kaynaklarında, Cafer Usta’nın ürettiği barutun kalite bakımından İngiliz barutuna denk olduğu, kuvvetli ve parlak nitelik taşıdığı kaydedildi.
Kadınlar ve Çocuklar da Seferber Oldu
Barut üretimi adeta halkın topyekûn direnişine dönüştü. Güherçile maddesi için mağara duvarları, mahzenler, ahırlar ve eski kerpiç yapılardaki rutubetli küfler toplandı. Kadınlar ve çocuklar torbalarla bu maddeleri fabrikaya taşıdı.
Kükürt esnaftan toplandı, söğüt ağaçlarından kömür yapıldı, tüm malzemeler günlerce dövülerek kara barut elde edildi.
Özdemir Bombalarının Gizli Mimarı
Cafer Usta’nın ürettiği barut, yalnızca tüfeklerde değil, patlamayan Fransız güllelerinden elde edilen dinamitlerle karıştırılarak Antep Savunması’nın simgelerinden biri haline gelen Özdemir Bombalarında da kullanıldı.
Bu yönüyle Hıyamlı Cafer Usta, cephede görünmese de savaşın seyrini değiştiren mühimmatın mimarı olarak tarihe geçti.
Gaziantep Tarihi İçin Çok Önemli Bir Bilgi
Gaziantep Savunması’nın bilinmeyen kahramanlarından biri olan Barutçu Cafer Usta’ya dair ortaya çıkan bu bilgiler, şehir hafızası açısından büyük önem taşıyor. Kent Medya Grubu olarak bu tarihi içeriği ilk kez kamuoyuna sunmanın gururunu yaşıyoruz.
Minnet ve Rahmetle
Gaziantep’in bağımsızlığı uğruna canını ortaya koyan Hıyamlı Cafer Usta başta olmak üzere tüm şehitlerimizi rahmet, minnet ve saygıyla anıyoruz. Ruhları şad olsun.