Son yıllarda iklim değişikliği ve kuraklık sonucu artan su ihtiyacını karşılamak amacıyla Muğla Büyükşehir Belediyesi denizden su arıtma tesis için dış kaynak kullanımının Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi tarafından onaylanması ile Milas Ekinambarı mevkiinde tesis kurmak için çalışmalara başladı.
Su sıkıntısı yaşayan bir başka Ege kenti İzmir’de ise Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay ise yapay yağmur oluşturmak amacıyla bulut tohumlama uygulaması için Bakanlıktan izin aldıklarını ve bunun sorumluluğu aldıklarını açıklamıştı.
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Su Kaynakları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ceyhun Özçelik İzmir’in yapay yağmur için yapılacak tohumlamanın İzmir’in su sorununu çözmeye yetmeyeceğini açıkladı. İzmir gibi geniş bir coğrafyada İzmir üzerinden geçen bulutlarının potansiyelini bir miktar arttırmanın İzmir’in su sorununu katkı sağlamayacağını açıkladı.
"Her bulut yağmur oluşturmaz"
Yapay yağmur yağışının oluşabilmesi için doğal yağış ortamının nazır olması gerektiğini belirten Doç. Dr. Ceyhun Özçelik, "Ülkemizde yaşanan kuraklık dolayısıyla büyük şehirlerimizde büyük bir arayış içerisine girdi. İzmir Büyükşehir Belediyesi, geçtiğimiz hafta içerisinde yapay yağmurla İzmir’in su sorununa çare bulma arayışına gireceğini ifade etti. Tabii yapay yağışın oluşabilmesi için doğal yağışın oluşabileceği ortamların hazır olması lazım. Normal şartlar altında denizlerden, göllerden ve kara yüzeylerinden buharlaşan su, atmosferin üst tabakalarına doğru ilerleyince basıncın ve sıcaklığın etkisiyle yavaş yavaş yoğunlaşmaya ve damlacıklar haline dönüşmeye başlıyor. Belli bir ağırlıktan sonra yeryüzüne düşebilir hale gelişiyor. Tabii her bulutta yağmur oluşturmaz. Bulutun nem içeriği bize düşecek yağış miktarı hakkında bilgi verir. Yağış üretebilecek bulutlar tabaka ve yığın şeklindeki bulutlardan nimbostratus, altostratus ve stratus bulutları, diğer taraftan atmosferin alt tabakalarından üst tabakasına kadar ulaşan Kümülonimbus bulutları, stratus bulutları tabaka şeklinde alana yayılı bulutlardır. Bunlar üst kesimlerde olduğu zaman daha uzun süreli ve şiddetli yağışlar türetiyor. Kümülonimbus bulutları ise boyuna derinlemesi neticesinde kısa süreli şiddetli noktasal yağışlar oluşturuyor. Tabii bu bulutların orada hazır oluyor olması lazım. Ancak bu şartlarda yer küreden roketler şeklinde ya da hava küreden uçak ve hava araçları vasıtasıyla atmosfer içerisine gümüş iyodur, krubus ve benzeri kimyasalları bırakarak nem parçacıklarının etrafında toplanması ve yoğunlaşması sağlanıyor. Ancak bize bu şekilde bulutu tohumlayarak bulut içerisindeki potansiyeli maksimum kullanma fırsatı sunuyor. Bu şu demek oluyor, bizim bulutun ya da yağışın yerini, şiddetini ve miktarını çok ciddi anlamda değiştirme imkanımız yok. Erken tohumlama yaptığımız durumda istediğimiz başarıyı elde edemeyebiliriz. Geç tohumlama yaptığımız durumda yağmur zaten başlayacağı için yaptığın işin anlamı kalmaz" dedi.
"Yapay yağmurlama İzmir’in su sorununa katkı sağlamaz"
Yağmur tohumlamayla potansiyeli arttırabilmek amacıyla yağışı bir miktar erken başlatabileceklerini açıklayan Özçelik, yapay yağmurlama sisteminin İzmir’i su sorununa katkı sağlamayacağını belirterek, "Olması gereken yerden de birkaç kilometre alan içerisinde farklı noktalarda yağışı yağdırabiliriz. Literatürde yüzde 10 ve yüzde 20’lere kadar arttırıldığı söyleniyor. Tabii bunu ölçmek de çok zor. Çünkü tohumlama yapmadan önce veya yaptıktan sonraki yağış şartlarını değerlendirebilmek oldukça zor. Geçmişte 1940’lı yıllardan beri Amerika Birleşik Devletleri’nde, Çin’de, Hindistan’da ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde bu yöntemler kullanılıyor. Tabii bunun çevresel zararları da söz konusu olduğundan Amerika’da bazı eyaletlerde yasaklanmış durumda. İzmir’in su ihtiyacı açısından değerlendirdiğimiz zaman bu kadar geniş bir coğrafya içerisinde oradan geçen bulutların potansiyelini bir miktar artırmak İzmir’in su sorununa katkı sağlamayacağı açık olarak gözüküyor" dedi.
"Bulut tohumlamadaki en önemli unsur yer ve zaman"
Bulut tohumlamada en önemli faktörün yer ve zaman olduğunu açıklayan Doç. Dr. Özçelik, "Biz burada eğer bulutun potansiyelini tam olarak kullanıyorsak o bulutla normal şartlar altında afete sebebiyet verecek kuyrukta bir buysa burada bir tetikleme yapma imkânı mümkün oluyor. Ama yağışı ciddi anlamda lokasyon, şehir, bölge gibi değiştirmek, bunun miktarını büyük oranda artırabilmek mümkün değil. Bulut tohumlamadaki en önemli unsurlardan biri yer ve zaman. Bulunduğunuz bölgenin topografyası, denize yakınlığı ve o bölgenin iklimi ve zamanlaması oldukça önemli. Diğer taraftan da kış aylarında bulutların soğuk olduğu, fazla bulut geçişlerinin olduğu zamanlarda bulut tohumlama daha fazla başarı elde edecektir. Bahar dönemlerinde de bulutun geçtiği anları tespit etmek oldukça önemli. Yaz aylarında maalesef o bölge için bulut hareketleri oldukça sınırlı. Dolayısıyla bulut tohumlamanın başarı şansı da gittikçe azalacaktır" dedi.