Avrupa Birliği’nin finanse ettiği "EU4Digital Facility" programı kapsamında 20 maddelik kapsamlı bir rapor hazırlandı.
Raporda, Avrupa ile Güney Kafkasya ve Orta Asya arasındaki bağlantılar ulaştırma, ticaret, enerji ve dijital alanlar üzerinden ele alındı. Metinde, AB ile Orta Asya arasındaki hatların Türkiye ve Güney Kafkasya üzerinden güçlendirilmesi temel hedef olarak yer aldı.
AB'NİN SUNDUĞU RAPORDA HANGİ BAŞLIKLAR VAR?
Güvenilir, sürdürülebilir ve çeşitlendirilmiş bağlantının ticaretin devamı, enerji güvenliği, dijital entegrasyon ve sosyo-ekonomik dayanıklılık için kritik olduğu ifade edildi. Türkiye, Avrupa ile Orta Asya arasında ana geçiş noktası olarak metnin merkezinde yer aldı.
Raporun, 2026’nın ilk çeyreğine kadar ortak ülkeler, uluslararası finans kurumları ve Avrupa Birliği ile yapılacak sektör görüşmelerine temel olması planlanıyor.
"TÜRKİYE ANA GEÇİŞ HATTI"
Karadeniz çevresindeki AB üyesi Bulgaristan ve Romanya’yı, Doğu Ortaklığı ülkeleri Ukrayna, Moldova, Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan’ı, Orta Asya’dan Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan’ı kapsayan çalışmada, ulaştırma, ticaret, enerji ve dijital alanlar birlikte ele alındı. Türkiye, Avrupa’yı Güney Kafkasya ve Orta Asya’ya bağlayan ana geçiş hattı olarak yer aldı.
TRANS-HAZAR ULAŞTIRMA KORİDORU: TÜRKİYE MERKEZLİ BAĞLANTI
Trans-Hazar Ulaştırma Koridoru için ulaştırma, ticaret, enerji ve dijital alanlarda tam kapasite hedefi konuldu. Mevcut ve planlanan adımlar bu çerçevede ele alındı. Parçalı lojistik yapı, çok sayıda sınır geçişi ve sınırlı dijital altyapı başlıklar arasında yer aldı.
İSTANBUL’DAN BAKÜ’YE UZANAN ANA GÜZERGAH
Trans-Hazar hattı, İstanbul’daki Üçüncü Boğaz Köprüsü’nden Bakü Limanı’na uzanan ana rota olarak yazıldı. Hat, ortak ülkeler ve uluslararası finans kuruluşları için öncelikli alanlar arasında yer aldı. Türkiye’nin bu güzergah üzerindeki konumu, Avrupa ile Orta Asya arasındaki bağlantının merkezinde konumlandı.
ÖNCELİKLİ YATIRIMLAR: ALTYAPININ TÜM HALKALARI
Lojistik terminalleri, sınır geçiş noktaları, intermodal merkezler, ana rotalar, limanlar, demiryolu araçları ve deniz taşımacılığı koridorun temel unsurları olarak sıralandı.
Yatırımların ortak planlanması ve ülkeler arası bağlantı çeşitliliğinin artırılması hedef listesine girdi.
GÜNEY KAFKASYA HATTINDA YENİ BAĞLANTILAR
Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki sürecin ilerlemesiyle birlikte, Ermenistan, Azerbaycan ve Türkiye’yi kapsayan ulaşım hatlarının yeniden açılması gündeme alındı.
Ermenistan’ın 2023’te açıkladığı “Barış Kavşağı” planı, Azerbaycan ve Türkiye sınırlarında yedi yeni kara sınır kapısı kurulmasını ve demiryolu hatlarının yenilenmesini içerdi. ABD destekli TRIPP girişimi 2025’te gündeme geldi. Bu hat, Azerbaycan’da Nahçıvan dahil olmak üzere Türkiye’de süren demiryolu projeleriyle bağlantılı şekilde kurgulandı. Avrupa Komisyonu ile bölge ülkeleri arasında, bu bağlantıların TEN-T genişlemesiyle uyumlu hale getirilmesi başlığı öne çıktı.
TİCARET İÇİN YUMUŞAK BAĞLANTI ADIMLARI
Ticaretin hızlanması için sınır yönetimi, hizmet sunumu ve süreçlerin sadeleştirilmesi öncelik aldı. Ortak standartlar, dijitalleşme, kağıtsız ticaret, teknik uyum ve sınır prosedürlerinin basitleştirilmesi ana başlıklar arasında yer aldı. Tarife yapıları, pazar erişimi ve altyapı bakımı için öngörülebilir ve şeffaf çerçeveler gündeme alındı.
ENERJİ HATTI: TÜRKİYE VE BÖLGE PROJELERİ NE DURUMDA?
Enerji başlığında, ithal petrol ve gaza bağımlılık ile elektrik şebekelerindeki yapısal sorunlar ön plana çıktı. Temiz enerji, enerji verimliliği ve arz çeşitliliği temel yön olarak yer aldı. Romanya, Bulgaristan, Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan ve Özbekistan’daki büyük ölçekli yenilenebilir enerji projeleri listeye girdi. Türkiye, Karadeniz ve Güney Kafkasya enerji hatlarıyla birlikte konumlandı.
2026 SONRASI CBAM ETKİSİ
2026’dan itibaren Avrupa Birliği’nin çelik, demir, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen ithalatında karbon temelli maliyet uygulaması devreye girdi. Bu ürünlerin üretim sürecindeki karbon yoğunluğu, AB sınırındaki fiyat yapısında doğrudan etki alanı olarak yer aldı.
DİJİTAL KORİDOR: TÜRKİYE KİLİT DÜĞÜM
Türkiye, Güney Kafkasya ve Orta Asya hattında yüksek kapasiteli dijital altyapı başlığı öne çıktı. Fiber ağlar, internet değişim noktaları ve veri merkezleri üzerinden güvenli ve uyumlu dijital koridorlar hedeflendi. Enerji ve ulaşım projeleriyle eş zamanlı fiber hat kurulumu plana alındı. Türkiye, Ukrayna ve Ermenistan bölgeler arası dijital bağlantıda kilit düğümler arasında yazıldı.
UYDU VE HİBRİT SİSTEMLER
Karasal ve deniz altı hatlarla birlikte uydu bağlantıları geçiş çözümü olarak yer aldı. Zorlu coğrafyalarda kesintisiz erişim için hibrit uydu-karasal sistem modeli benimsendi. Uzun vadede ana trafiğin karasal hatlara kayması, uyduların yedek rol üstlenmesi öngörüldü.
SİBER GÜVENLİK VE STANDARTLAR
Uluslararası uyumlu siber güvenlik standartları, dijital koridorların temel unsurları arasında sıralandı. AB 5G güvenlik araç seti ve veri gizliliği standartları referans alındı. Bölgesel siber müdahale ekipleri ve ortak güvenlik kapasitesi başlıkları gündeme alındı.